Urubanza Bucyibaruta aregwamo indishyi ruzasigira isomo ubutabera mpuzamahanga - Me Richard Gisagara

Urubanza ruregwamo Laurent Bucyibaruta wahoze ari Perefe wa Gikongoro mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi rukomeje gutera impaka mu mategeko, cyane cyane ku kibazo cy’uko indishyi z’abahohotewe zigomba gukomeza gusuzumwa n’ubutabera bw’u Bufaransa n’ubwo uregwa yapfuye.

Laurent Bucyibaruta (wambaye agapfukamunwa)
Laurent Bucyibaruta (wambaye agapfukamunwa)

Mu 2022, Urukiko rwa Paris rwakatiye Bucyibaruta igifungo cy’imyaka 20, rumuhamya icyaha cyo kugira uruhare muri Jenoside n’ibyaha byibasiye inyokomuntu.

Urukiko rwemeje ko yagize uruhare mu bwicanyi bwabereye ahantu hatandukanye muri perefegitura ya Gikongoro, harimo i Murambi, Cyanika na Kaduha.

Icyakora, nyuma yo kujurira, Bucyibaruta yaje kwitaba Imana mu 2023 mbere y’uko urukiko rusesengura ubujurire bwe rufata icyemezo cya nyuma.

Mu mategeko mpanabyaha, urupfu rw’uregwa rutuma urubanza ruhita ruhagarara, bityo ntihabeho kongera kumuburanisha cyangwa gufata icyemezo ku bujurire bwe.

Ariko ikibazo gikomeye kiri mu rwego rw’indishyi (civil). Abahohotewe bari barasabye ko bahabwa indishyi ku byaha bakorewe, ndetse urubanza kuri icyo gice rukaba rwari rwaratangiye kuburanishwa.

Urupfu rwa Bucyibaruta rwabaye mbere y’uko hafatwa umwanzuro kuri iki kibazo, bituma havuka impaka zikomeye mu mategeko: ese uburenganzira bw’abahohotewe ku ndishyi buzakomeza n’ubwo uregwa yapfuye?

Me Richard Gisagara, uburanira abaregera indishyi, avuga ko abacamanza bo mu Rukiko rwa Rubanda rwa Paris, batangaje ko badafite ububasha bwo gukomeza gusuzuma icyo kibazo cy’indishyi.

Yagize ati "Uyu munsi, Urukiko rw’Ubujurire rwa Paris rwasuzumye iyi ngingo, rukaba rugomba gufata icyemezo kizatangazwa ku wa 13 Ukwakira. Icyemezo kizafatwa gishobora kugira ingaruka zikomeye ku buryo ubutabera mpuzamahanga bufata ibirego by’indishyi mu gihe uregwa apfuye mbere y’uko imanza zose zirangira."

Ibi byateje impaka aho abunganira abaregera indishyi, bahise bajuririra icyo cyemezo, bavuga ko n’ubwo urubanza mpanabyaha rwahagaze, igice cy’indishyi kigomba gukomeza gusuzumwa kuko gifitanye isano n’ingaruka z’ibyaha byamaze kwemezwa n’urukiko rwa mbere.

Mu gihe amategeko mpanabyaha yibanda ku guhana uwakoze icyaha, ay’indishyi yo yibanda ku gusubiza icyubahiro n’uburenganzira abahohotewe. Iyo uregwa apfuye, igihano kirahagarara, ariko ingaruka z’ibyaha ku bahohotewe zo ntizisibangana.

Ikindi kiri kwibazwa ni niba urukiko rushobora gutegeka ko indishyi zitangwa n’umutungo wasizwe n’uregwa cyangwa n’abamuzungura. Ibi bisaba ko amategeko asobanura neza niba uburyozwe bw’indishyi bushobora gukomeza n’iyo uregwa atakiriho.

Ku baregera indishyi, iki si ikibazo cy’amategeko gusa, ahubwo ni n’ikibazo cy’ubutabera n’icyubahiro. Kuba urubanza rushobora kurangira nta mwanzuro ku ndishyi bishobora gufatwa nko kudahabwa ubutabera bwuzuye.

Icyemezo kizafatwa n’Urukiko rw’Ubujurire kizaba ari ikimenyetso gikomeye ku hazaza h’imanza zifitanye isano na Jenoside yakorewe Abatutsi ziri kuburanishwa hanze y’u Rwanda, cyane cyane mu Bufaransa, aho hari imanza nyinshi z’abakekwaho uruhare muri Jenoside.

Mu gusoza, uru rubanza rugaragaza ko nubwo ubutabera bushobora kugera ku guhamya ibyaha, inzira yo kugarurira abahohotewe uburenganzira bwabo ishobora kuba ndende kandi igoye, cyane cyane mu gihe uwaregwaga apfuye urubanza rutarangiye.

Ibitekerezo  

Ohereza igitekerezo

Igitekerezo cyanyu kiragaragara kuri Kigali Today nyuma y'isuzuma kandi mu gihe kidatinze. Udashaka ko izina ryanyu rimenyekana wakoresha alias, Turabashimiye.

Amakuru aheruka