Mu mushinga wo kohereza abimukira, Ubwongereza bwambuye u Rwanda Miliyari 200.4 Frw

Amakosa Ubwongereza bwakoze mu guhagarika umushinga wo kwimurira abimukira mu Rwanda kuva muri Mata 2024 yashyizwe ahagaragara. Iki gihugu kigomba kwishyura u Rwanda Miliyoni ijana z’Amafaranga akoreshwa mu Bwongereza(British Pounds), akaba angana na Miliyari 200.4 ubazw mu Mafaranga y’u Rwanda.

Nk’uko itangazo ryaturutse muri Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ribigaragaza, Ku wa 24 Ugushyingo 2025, ni bwo u Rwanda rwagejeje ku Rukiko Mpuzamahanga rw’Ubuhuza (Permanent Court of Arbitration) itangazo risaba ko habaho gutangiza ibiganiro by’ubuhuza hakurikijwe Ingingo ya 22 y’Amasezerano hagati y’u Bwongereza n’u Rwanda yerekeye Ubufatanye mu kwimura abimukira n’Iterambere ry’Ubukungu (Migration and Economic Development Partnership – MEDP).

Iryo tangazo ni ryo ryatangije ku mugaragaro izi manza z’ubuhuza hagati y’ u Rwanda n’u Bwongereza.

Aha, u Rwanda rwavuze ko aya masezerano y’ubufatanye atari igitekerezo cy’u Rwanda, ahubwo ngo yatangijwe ku busabe bw’u Bwongereza nk’uburyo bushya bukomeye bwo gukumira ingendo zishyira mu kaga ubuzima bw’abimukira.

Bwari uburyo kandi Ubwongereza bwabonaga ko buzakemura ikibazo cy’itandukaniro riri mu mahirwe y’ubukungu ku Isi, ari nayo mpamvu nyamukuru itera abantu kwimuka mu buryo bunyuranyije n’amategeko.

Ku rundi ruhande, bigaragara ko u Rwanda na rwo rwakiriye neza iki gitekerezo. Nk’uko iri tangazo ribivuga, ubufatanye hagati y’ibi bihugu byombi bugaragaza ubushake bw’u Rwanda bwo kurengera abayantege nke, hashingiwe ku mateka y’u Rwanda yo kwakira no gucumbikira impunzi n’abimukira baturutse hirya no hino ku isi.

Ihuzagurika ry’Ubwongereza mu mushinga bwatangije

Muri Mata 2024 ni bwo aya masezerano yatangiye gushyirwa mu bikorwa, ariko bidateye kabiri, muri Nyakanga 2024, nyuma gato yo kujya ku butegetsi, Minisitiri w’Intebe w’u Bwongereza Sir Keir Starmer yatangaje ko aya amasezerano yahagaritswe.

Itangazo rivuga ko yabikoze atabanje kubimenyesha u Rwanda, bikaba binyuranyije n’ibyari byumvikanyweho mu gtangiza aya masezerano.

Ni bwo u Rwanda rwamenyeshejwe ko nta bimukira ruzakira binyuze muri ayo masezerano, kandi ko Guverinoma y’u Bwongereza izasuzuma iseswa ryemewe ry’ayo masezerano mu buryo bukurikije amategeko.

Mu Gushyingo 2024, u Bwongereza bwasabye u Rwanda kwemera kutishyurwa ibyiciro bibiri rwagombaga guhabwamo miliyoni 50 z’ama-Pound (£50 million) muri buri cyiciro, ni ukuvuga miliyoni Ijana z’ayo mafaranga akoreshwa mu Bwongereza, ahanye na Miliyari 200.4 y’u Rwanda.

Muri ibi byiciro byombi, aya mafaranga yagombaga gutangwa muri Mata 2025 na Mata 2026, buvuga ko bubikora mu rwego rwo kwitegura iseswa ryemewe ry’amasezerano.

U Rwanda rwatangaje ko rwiteguye kwemera izo ngamba mu gihe amasezerano yaba asheshwe, ariko bikajyana no kuganira no kwemeranya ku biganiro bishya bijyanye n’ubukungu.

Ibiganiro hagati y’u Rwanda n’u Bwongereza ntibyabaye, bityo u Rwanda na rwo rukaba rwarasanze "ayo mafaranga agomba kwishyurwa nk’uko biteganywa n’amasezerano."

U Bwongereza rero ngo bwakomeje kwihagararaho, buviga ko butazongera gutanga andi mafaranga ayo ariyo yose ashingiye kuri ayo masezerano, ngo kuko nta bimukira buzigera bwohereza uko byamera kose.

Itangazo rigira riti "igitangaje ni uko imbaraga u Rwanda rwakoresheje rugerageza kugira ngo rurebe ko umwanzuro w’u Bwongereza wari umaze gufatwa wahindurwa zitigeze zitanga umusaruro."

Ubu rero, na nyuma y’uko u Rwanda rutanze ikirego mu buhuza, u Bwongereza bwanditse busubiza ko "bwahagaritse burundu ayo masezerano."

Hakurikijwe ibikubiye mu masezerano, iri seswa ngo rizatangira gukurikizwa ku wa 16 Werurwe 2026, ariko U Rwanda rwagaragaje ko rutishimiye icyo cyemezo.

Mu biganiro by’ubuhuza, u Rwanda rugaragaza ibisabwa bitatu: birimo, ko u Bwongereza butubahirije amasezerano y’inyandiko zasobanuraga imitegurire y’imari y’aya masezerano, ntibwubahirije kandi ingingo ya 18 y’amasezerano ku bijyanye n’izo ngingo z’imari, ndetse ntibwubahirije Ingingo ya 19 y’amasezerano, kuko bwanze gutegura gahunda zo kwimurira mu impunzi.

Aha ni cyo cyatumye u Rwanda rukurikirana ibi birego binyuze mu nzira y’ubuhuza, kuko u Bwongereza bwanze ko habaho ibiganiro kuri izo ngingo, nta yandi mahitamo yari asigaye.

Ibitekerezo  

Ohereza igitekerezo

Igitekerezo cyanyu kiragaragara kuri Kigali Today nyuma y'isuzuma kandi mu gihe kidatinze. Udashaka ko izina ryanyu rimenyekana wakoresha alias, Turabashimiye.

Amakuru aheruka